Hittestress bij melkvee

21 mei 2026

Er is sprake van hittestress wanneer er een onbalans ontstaat tussen de warmteproductie in de koe en het vermogen om deze warmte kwijt te raken aan de omgeving. Dit gebeurt zodra de bovenste kritische temperatuur van de thermo neutrale zone wordt overschreden. Deze ligt voor Holsteinkoeien tussen de 20 en 24 graden Celsius.

Wat gebeurt er met een koe die last heeft van hittestress?

De koe probeert warmte kwijt te raken door meer bloed door de huid te pompen. Bloed dat langs de huid stroomt, betekent dat er minder bloed beschikbaar is voor het uier ten behoeve van de melkproductie en minder bloed voor belangrijke organen die betrokken zijn bij de opname van energie.

De eetlust van de koe daalt, waardoor ook de opname van eiwit/energie daalt. Eiwit compenseert de koe door spiermassa af te breken en energie wordt gecompenseerd door minder te gebruiken voor melkproductie.

Signalen van hittestress zijn:

• “slome” koeien
• Extra wateropname
• Daling van de melkproductie en gehaltes, tot wel 10 à 15%
• Lagere ruwvoeropname, tot wel 10%
• Meer selectie aan het voerhek (voorkeur voor suiker- zetmeelrijke producten)
• Koeien liggen minder, een staande koe kan de lichaamswarmte beter kwijt
• Verhoogde ademfrequenties (’Hijgen’)

 

Ademfrequentie	Rectale temperatuur	Stressdrempel
> 60 x per minuut	> 38.5	Geen stress
> 75x per minuut	> 39.0	Milde tot matige stress
> 85x per minuut	> 40.0	Matige tot ernstige stress
Ernstige stress	> 41.0	Ernstige stress

 

Gevolg hittestress:

• Pens verzuring
• Kreupelheid
• Afnemende vruchtbaarheid

Gezondheid en productie op peil houden door hittestress te beperken.

Om ruwvoeropname op peil te houden en stress te voorkomen hebben wij enkele handvaten en handige tips om hittestress bij uw vee te beperken, niet alleen bij het melkvee maar ook bij de droge koeien, jongvee en kalveren, vergeet deze groepen NIET!

Melkkoeien

• Vaker voeren, bijvoorbeeld in de ochtend en de avond. Hierdoor blijft het voer aan de basis fris en smakelijk. Bij 1x daags voeren heeft de avond de voorkeur; tijdens de koelere nachten is de koe actiever. Accepteer ook meer restvoer.
• Zorg voor een makkelijk verteerbaar rantsoen. Verhoog de energiedichtheid van het voer. Bij de afbraak van ruwe celstof komt veel warmte vrij. Taaie, droge kuilen zorgen voor extra warmte bij de afbraak in de pens. Sturen met licht fermenteerbare producten en bijproducten is in de zomer gewenst.
• De smaak stimuleert de opname. Melasse of snoepsiroop kunnen in de zomermaanden helpen om het basisrantsoen smakelijk te houden.
• Maak gebruik van pensbestendige vetten: vet geeft minder warmteproductie dan koolhydraten en eiwitten. Bestendig vet verstoord de pens fermentatie niet.
• Stimuleer de pens gezondheid met levende gisten, zoals ACTISAF. Levende gist creëert een goede omgeving voor de positieve bacteriën in de pens. Hierdoor is er minder risico op pens verzuring en geeft het een extra stimulans op de vezel afbraak in de pens, dit leidt weer tot meer aanmaak van de vluchtige vetzuren en dus meer melk. Gebruik de melkvee ProFit!
• De minerale – en vitaminevoorziening zijn erg belangrijk. Een gezonde pens produceert B-vitamines wat belangrijk is voor klauwgezondheid. Maak samen met uw adviseur een passend mineralenpakket met organisch gebonden mineralen en antioxidanten voor de zomer.
• Door veel te ademen verliest de koe veel CO2. Dit verlaagt de buffercapaciteit. Voer daarom voldoende Actibuf of natriumbicarbonaat (100 tot 300 gram). Begin hier op tijd mee en bouw het geleidelijk af om schommelingen in pens-PH te voorkomen. Ook helpt het om extra zout te verstrekken (30-50gram), waardoor de koe meer behoefte krijgt om water te drinken.
• Gebruik een broeiremmer in het basisrantsoen. Bij nattere rantsoenen is de kans op broei groter.
• Zorg voor voldoende drinkpunten met schoon en fris water. Tijdens hitteperiodes kunnen nieuwmelkte koeien wel het dubbele drinken. Zorg ervoor dat de waterdruk minimaal 25L per minuut is. Een extra drinkbak aan de voergang of deuropening is geen overbodige luxe. Zo kunnen ook dieren lager in de rangorde voldoende fris drinkwater opnemen.
• Maak waar mogelijk gebruik van Ventilatoren. Deze blazen de warme lucht weg van de koeien en voeren koelere, frisse lucht aan, Eventueel in combinatie met een vernevelingssysteem. Let er bij vernevelen op dat de luchtvochtigheid niet te hoog oploopt.
• Beweid de koeien niet op het heetst van de dag. Siëstabeweiding is een goede oplossing om toch maximaal vers gras in de koe te krijgen. Ook nachts of in de avond weiden heeft voordelen: de koe kan beter afkoelen en de stal kan zo afkoelen.
• Maak met uw voeradviseur een hitteplan.
• Maak de ligboxen een keer vaker schoon, tijdens warme dagen ligt de infectiedruk hoger en bij een verminderde weerstand is de melkkoe vatbaarder voor uierontsteking.

Droge koeien

Koeien vlak voor het afkalven hebben net als melkkoeien ook last van hittestress.

• Fris en smakelijk voer. De drogestofopname in de droogstand is bepalend voor de drogestofopname bij de start van de lactatie (hoe hoger de kg DS-opname in de droogstand, hoe hoger de kg DS-opname bij start lactatie)
• Bij een lagere voeropname in de droogstand is de kans op een kleiner kalf en transitie problemen groter (nageboorte, slepende melkziekte en slechte opstart)
• Voldoende fris drinkwater
• Vergeet waar mogelijk ook de ventilatie bij de droge koeien niet
• Maak eventueel gebruik van een uitloop, zodat de droge koeien nachts kunnen afkoelen. Ook bevordert een uitloop de NEFA-verbranding en is de kans op slepende melkziekte kleiner

Jongvee

• Fris en smakelijk voer
• Voldoende fris drinkwater
• Eventueel ventilatie
• Bij weidegang: probeer schaduwplekken te creëren (houtwallen etc.)

Kalveren

• Bied jonge kalveren tijdens de melkperiode onbeperkt drinkwater aan of geef ze tussen de middag twee liter water in de speenemmer (niet vermengen met melk, dit vergroot de kans op diarree)
• Bescherm kalveren tegen de felle zon, in iglo’s kan het in de zomer oplopen tot wel 55 graden
• Reinig de speenemmers, speenbakken en melkemmers zorgvuldig

Tips Biest:

• Biest kan maximaal 3 dagen in de koelkast bewaard worden (max. 4 graden Celsius)
• Voer de zojuist gemolken biest direct, wanneer de biest niet wordt opgedronken, deze weggooien
• Reiniging ook nu weer belangrijk

 Laatste tip: Houd zelf ook het hoofd koel 😛

Conclusie:

• Zorg voor voldoende drinkwater
• Zorg voor voldoende smakelijk voer met een hoge energiedichtheid
• Voorkom oxidatieve stress door het toevoegen van antioxidanten
• Stimuleer pens gezondheid door buffers, levende gisten en B vitamines