Celgetal verhoging… Tijdig ingrijpen voorkomt (minder kg melk) erger.

2 juli 2026

Ondanks de vele inspanningen om de uiergezondheid op melkveebedrijven te verbeteren, blijven mastitis en celgetalverhoging voorkomen. Vooral tijdens warme en vaak vochtige dagen is de infectiedruk hoger. In combinatie met een verminderde weerstand kan dit leiden tot een verhoogd celgetal of een uierontsteking.

Het celgetal is een maat voor het aantal cellen per milliliter melk. In melk uit een gezonde uier zitten ongeveer 50.000 cellen per milliliter. Deze bestaan voornamelijk uit afweercellen (leukocyten) en voor minder dan 2% uit afgestorven uiercellen. Wanneer bacteriën de uier binnendringen, worden grote aantallen leukocyten ingezet om de infectie te bestrijden. Hierdoor stijgt het celgetal snel.

Een gezonde uier heeft een celgetal van minder dan 100.000 cellen per milliliter. Een verhoogd celgetal gaat vrijwel altijd gepaard met een lagere melkproductie. Uit onderzoek van Hand et al. (2012) blijkt dat koeien met een celgetal van 200.000 cellen per milliliter, afhankelijk van leeftijd en lactatiestadium, dagelijks 0,35 tot 1,09 kg minder melk produceren dan koeien met minder dan 100.000 cellen. Bij een celgetal van 2.000.000 cellen per milliliter loopt dit op tot 1,49 tot 4,70 kg melkverlies per dag.

Verschillende bacteriën kunnen uierontsteking veroorzaken. Bij subklinische mastitis zijn vooral Staphylococcus aureus, coagulase-negatieve stafylokokken (CNS), Streptococcus dysgalactige, Streptococcus agalactige en Streptococcus uberis belangrijk. Coli-uierontstekingen zijn meestal acute, op zichzelf staande infecties waarbij na herstel weinig herinfecties optreden. Bij subklinische uierontsteking worden vooral CNS, S. aureus en de S. uberis zorgen voor sterk wisselende celgetallen.

Hoe houd ik het celgetal onder controle?

1. Controlegrens strak genoeg?
   Bij een controlegrens van 250.000 cellen per milliliter bestaat de kans dat een infectie onopgemerkt blijft. Het celgetal wordt namelijk bepaald op een mengmonster van alle vier kwartieren. Wanneer drie kwartieren gezond zijn (<50.000 cellen/ml), moet het geïnfecteerde kwartier al meer dan 850.000 cellen/ml bevatten om boven de grens van 250.000 uit te komen (Van Holder, 2019).
2. Hygiënisch melken en werken
   Een goed werkende melkmachine is essentieel. Controleer regelmatig het vacuüm, de zuig- en rustslag en vervang tepelvoeringen op tijd. Werk met handschoenen en een desinfectiemiddel. Melkkoeien met een hoog celgetal of mastitis bij voorkeur als laatste of reinig het melkstel met water van 60°C. Laat koeien na het melken ongeveer 30 minuten aan het voerhek staan. In die tijd sluit het slotgat zich en vormt zich een beschermend keratinelaagje dat het binnendringen van bacteriën helpt voorkomen. Zorg daarnaast voor schone ligboxen, schoon drinkwater en fris voer.
3. Droog strooisel
   Droog strooisel is belangrijk, omdat bacteriën zich het snelst vermeerderen in warme en vochtige omstandigheden. Organisch materiaal zoals zaagsel, stro en vaste fractiemest vormt bovendien een uitstekende voedingsbodem, zeker wanneer er melk in terechtkomt. De snelste bacteriegroet vindt plaats in vaste fractiemest, gevolgd door stro, hardhoutschilfers, wit zaagsel en papierpulp.
4. Stress voorkomen
   Stress verlaagt de weerstand en vergroot indirect de kans op uierontsteking. Oorzaken zijn onder andere hittestress, onvoldoende voer- en ligplaatsen en pensverzuring.
5. Voeding en transitiemanagment
   Mineralen, vitaminen en sporenelementen zijn onmisbaar voor de stofwisseling, enzym- en hormoonwerking, weefselopbouw, vochtbalans, het imuunsysteem en de zenuwfunctie. Binnen ons assortiment adviseren wij in de zomermaanden Actibuf en Vitalac dubbel. De organische sporenelementen hebben een hoge beschikbaarheid en ondersteunen de uiergezondheid, vruchtbaarheid en klauwgezondheid.

 

Zorg daarnaast voor een passend rantsoen voor zowel melkgevende als droge koeien. Veel uierproblemen vinden hun oorsprong in de transitieperiode. Door de negatieve energiebalans en een tijdelijk verminderde afweer zijn koeien in deze fase gevoeliger voor uierontstekingen. Ketose en andere stofwisselingsziekten verminderen de werking van neutrofielen, waardoor de afweer afneemt en de kans op een verhoogd celgetal toeneemt.

Besteed ook aandacht aan de waterkwaliteit. Schone drinkbakken, zowel in de stal als in de wei, zijn belangrijk. Een hoog gehalte aan ijzer en mangaan kan de opname van mineralen verstoren. Daarnaast kan drinkwater E.coli-bacteriën bevatten. Wanneer koeien met ene verminderde weerstand uit een vervuilde drinkbakken drinken, neemt de kans op een verhoogd celgetal verder toe.

TIP bij behandeling met antibiotica: